Crna Gora se danas suočava sa ozbiljnom stambenom krizom. Više od 23.000 podstanara živi bez dugoročne sigurnosti, dok je prosječna cijena kvadratnog metra stana u novogradnji u prošloj godini iznosila 2,2 hiljade eura, prema podacima Monstata. Dodatni problem predstavlja činjenica da veliki broj podstanara, uprkos želji da riješi stambeno pitanje, nije kreditno sposoban. Posebno su pogođeni građani zaposleni u privatnom sektoru, koji često rade bez u potpunosti ostvarenih radnih prava, kao i samohrani roditelji koji nemaju stabilne uslove za zaduživanje.
Situaciju dodatno otežavaju uslovi kreditiranja. Za kredit od 100.000 eura na period od 20 godina, mjesečna rata često iznosi između 700 i 800 eura. Banke pritom zahtijevaju učešće od najmanje 20 odsto od kupoprodajne cijene, koje hipoteka ne može pokriti, kao i da opterećenost plate ne prelazi polovinu primanja. To u praksi znači da građanin mora imati platu od najmanje 1.500 eura da bi uopšte mogao da razmišlja o stambenom kreditu, dok po statistikama Monstat prosječna neto zarada (januar/februar): ~1.025€ – 1.026€. Najveću mjesečnu zaradu u Crnoj Gori u prošloj godini od skoro 300.000 evra imao je jedan zaposleni, saopšteno je iz Poreske uprave. Na drugom mjestu zarada oko 230.000 evra, zatim 164.582 evra i 156.400 evra. Sve ove zarade ulaze u ukuonu cifru isplacenih neto zarada sa brojem zaposlenih. Ekstremni visoke zarade poput ovih podižu ukupni zbir i “vještački” povećavaju prosječnu platu, iako većina građana nema ni približno takva primanja za vrijeme cijelog svog radnog vijeka.
Istovremeno, kirije kontinuirano rastu i postaju neizdržive za veliki broj građana, čime se dodatno produbljuje jaz između mogućnosti i realnih potreba stanovništva.
Ovakvo stanje je neodrživo i zahtijeva hitnu reakciju države i lokalnih samouprava.
Pozivamo vlasnike stanova da pokažu društvenu odgovornost i u razumnim okvirima smanje cijene kirija, posebno imajući u vidu standard građana i ekonomske prilike u zemlji. Paralelno s tim, neophodno je uvesti mjere koje će zaštititi podstanare od nekontrolisanog rasta kirija i nesigurnih uslova stanovanja.
Država i opštine moraju preuzeti aktivniju ulogu kroz konkretne i održive mjere. To podrazumijeva pokretanje programa subvencionisanja kirija za mlade, porodice i socijalno ugrožene kategorije, kao i intenziviranje izgradnje državnih i opštinskih stanova za dugoročni najam po pristupačnim cijenama.
Takođe, potrebno je uvesti Porez na luksuzne nekretnine i dodatno znatno oporezovati prazne stanove i objekte koji nisu primarno mjesto stanovanja, kako bi se oni stavili u funkciju i povećala ukupna ponuda na tržištu a samim tim smanjile rente. Uz to, važno je razvijati modele povoljnog finansiranja koji će građanima omogućiti lakšu kupovinu prve nekretnine.
Država mora se stane na kraj stambenoj nesigurnosti i da se građanima obezbijede dostojanstveni uslovi za život. Očekujemo da nadležne institucije bez odlaganja pokrenu konkretne mjere i pokažu odgovornost prema građanima. Stanovanje mora biti dostupno svima, a ne privilegija.
Naš pokret baviće se ovim problemom kao jednim od prioritetnih pitanja u budućoj 45. Vladi.