Izborom nove Vlade Vi ste ostali na čelu MJU. Možete li nam reći na koje ste rezultate ponosni iz prethodnog mandata, a koje rezultate planirate postići u novom mandatu?
Godina dana rada na ovoj poziciji nije dovoljno da se izmjere postignuća. Uglavnom, započeli smo, i dobrim dijelom realizovali važne aktivnosti i postigli rezultate koji mogu biti dobra osnova za nastavak unapređivanja kvaliteta javnih usluga, ali i sajber bezbjednosti i digitalne transformacije.
Navešćemo po oblastima, neke važnije projekte koje smo relizovali ili nastavljamo da ih realizujemo.
Kada je u pitanju normativni okvir u toku prethodne godine preduzeto je niz aktivnosti, a posebno bih izdvojio Predlog Zakona o Vladi, koji je dobio pozitvna mišljena Evropske komisije i Venecijanske komisije. Ovaj zakon predviđa sistemsko uređenje svih pitanja od značaja za organizaciju i funkcionisanje Vlade, a što bi bio osnov i svakoj budućoj izvršnoj vlasti da, u skladu sa najboljim praksama i principima dobrog upravljanja, vrši svoju funkciju.
Predlog Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o slobodnom pristupu informacijama koji je Vlada usvojila početkom marta 2023. godine i koji se nalazi u Skupštinskoj proceduri. Predložene izmjene i dopune doprinijeće većoj transparentnosti javne uprave i stvoriće se neophodni uslovi da se pravo na slobodan pristup informacijama ostvaruje još kvalitetnije i efikasnije.
Pripremljena je radna verzija Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o nevladinim orgnizacijama, koji radimo uz podršku podšku eksperta, koji je angažovan kroz EU projekat koji finansira Evropska komisija. Ovo ministarstvo nastaviće rad na pripremi Nacrta zakona koji će biti upućen na javnu raspravu. Izmjenama i dopunama zakona će se unaprijediti, precizirati i olakšati način registracije NVO, njihovo finanasijranje i monitoring sprovedenih programa i projekata, osigurati dugoročno, pouzdano i kvalitetno partnerstvo između države i nevladinih organizacija.
Započete su aktivnosti na pripremi Predloga Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o državnim službenicima i namještenicima, Ministarstvo je pripremilo pregled odredbi koje je potrebno mijenjati, uzimajući u obzir pristigle komentare tokom javnih konsultacija. Formirana je Radna grupa koja radi na tekstu. Osnovne izmjene zakona bi se ogledale u jačanju profesionalizacije kroz revidiranje uslova za zapošljavanje, merit principa i transparentnosti u pogledu zapošljavanja, kao i druga pitanja koja su od značaja za unaprijeđenje službeničkog sistema.
Ministarstvo će i u novom mandatu nastaviti sa svim započetim normativnim aktivnostima, a planirana je i izrada sveobuhvatne Analize s identifikovanim izazovima i preporukama o potrebi uspostavljanja normativnog okvira javnih ustanova. Ova analiza biće osnova za donošenje Zakona o javnim ustanovama, kojim će se po prvi put u Crnoj Gori zakonski urediti sistem funkcionisanja javnih ustanova.
Poseban fokus smo posvetili lokalanim samoupravama jer su opštine najbolje upoznate sa potrebama gradjana. Crna Gora je, po prvi put, u saradnji sa medjunarodnim partnerima, uradila Analizu funkcionisanja sistema lokalne samouprave, koja će uskoro biti usvojena od strane Vlade Crne Gore. Razvili smo jedinstveni metodološki pristup na osnovu kojeg su objedinjeni svi podaci koji se tiču crnogorskih opština, a koji će nam pomoći u daljem planiranju politika i procesu decentralizacije koji je u agendi 44. Vlade. Naš cilj je moderan i funkcionaln sistem lokalne samouprave koji će karakterisati širok opseg usluga za građane. Zato smo, pored procesa decentralizacije, u punom kapacitetu posvećeni pružanju usluga na lokalnom niovu. Definisali smo okvir kataloga usluga koje pružaju opštine, i jedina smo država u regionu koja detaljno analizira pojedinačne upravne postupke (usluge) sa ciljem prepoznavanja izazova, ali i planiranja podrške u smislu njihove optimizacije i digitalizacije. Na ove aktivnosti naslanja se saradnja sa opštinama u dijelu unapređenja digitalizacije na lokalnom nivou koju smo započeli, a koja će obuhvatiti aktivnosti koje planiramo realizovati u okviru projekta Digitalne Evrope.
Saradnja sa NVO sektorom se odvija u skladu sa objektivnim okolnostima. Ovo je oblast, gdje ima dosta prostora za unapređenje, na čemu se i radi, u smislu poboljšanja saradnje i unapređivanja zakonskih normi. Ono čemu težimo jeste, prije svega, donošenje novog Zakona o NVO. U proceduri smo, i nadamo se da ćemo uspjeti da unaprijedimo zakonska rješenja u što skorijem roku.
Završen je tekst novog Zakona o informacionoj bezbjednosti i u septembru poslat Evropskoj Komisiji na procjenu. Dokle se stiglo sa tim i kada možemo očekivati implementaciju?
Još uvijek smo u očekivanju odgovora Evropske komisije na Predlog zakona o informacionoj bezbjednosti, a po našim informacijama vjerujemo da ćemo tokom prve polovine decembra dobiti odgovor od strane Evropske Komisije.
Nakon dobijanja mišljenja Evropske komisije Predlog zakona ćemo kandidovati na Vladu, a nakog utvrđivanja od strane Vlade uputiti u dalju proceduru Skupštini. Nakon procedure u Skupštini, u skladu sa Poslovnikom o radu Skupštine i usvajanja Zakona, isti će biti objavljen u Službenom listu Crne Gore, a stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u Službenom listu CG.
Ministarstvo javne uprave kao jedan od prioriteta u svom radu vidi implementaciju Zakona o informacionoj bezbjednosti i tokom 2024. godine, će pažnja ovog ministarstva biti u velikoj mjeri posvećena istoj.
Na konferenciji ,,Sajber bezbjednost u oblasti unapredjenja biznisa“ najavljeno je da će MJU u 2024-oj podržati inovativne programe iz oblasti sajber bezbjednosti. Moćžete li nam reći nešto više o tome šta MJU planira u 2024-oj ovim povodom i koje konkretno vidove podrške možemo očekivati?
Ministarstvo javne uprave je prijedlogom budžeta za 2024. godinu Ministarstvu finansija dostavilo zahtjev za podršku za inovativne projekte iz ove oblasti. Ujedno smo sa Ministarstvom prosvjete nauke i inovacija dostavili Vladi Crne Gore prijedlog da se podrži mogućnost apliciranja za projekat Evropskih habova za digitalne inovacije (European Hubs for Digital Innovation – EDIHs), sa iznosom kofinansiranja za naredne četiri godine od 1.000.000 eura od strane Vlade Crne Gore i grant sa iznosom od 1.000.000 eura od strane Evropske Komisije.
CIRT je osnovan 2012-te godine i od tada pruža podršku u rješavanju sajber izazova. Možete li nam reći kolika je uloga CIRT-a bila u otklanjanju posljedica prethodnih sajber napada na infrastrukturu Vlade Crne Gore i koje je sve aktivnosti CIRT sproveo u cilju sprječavanja novih sajber napada?
Što se tiče nacionalnog CIRT-a u prethodnom periodu njegova je funkcija više bila usmjerena na podizanje svijesti, a manje na operativno postupanje u samim incidentima, tako da je tokom incidenta iz avgusta 2022.godine bio uključen, ali dominatno je proces vodio Operativni tim sastavljen od predstavnika svih relevantnih institucija, pa i od Nacionalnog CIRT-a, a koji je formiran od strane Savjeta za informacionu bezbjednost. Dalji doprinos unaprijeđenju sistema sajber otpornosti Nacionalni CIRT daće u okviru buduće Agencije za sajber bezbjednost u koju će biti inkorporiran, budući da je u Predlogu zakona predviđeno preuzimanje službenika u buduću Agenciju za sajber bezbjednost, u skladu sa važećim propisima.
U međuvremenu Vlada je formirala Vladin CIRT u Ministarstvu javne uprave koji je razvio mehanaizam 24/7 nadzora mreže državnih organa i Vladine infrastrukture i koji će u skladu sa novim Zakonom o sajber bezbjednosti uz Agenciju za sajber bezbjednost biti jedan od ključnih aktera ekosistema sajber bezbjednosti u Crnoj Gori.
Vladin CIRT zajedno sa direkcijom za infrastrukturu čini GSOC koji ima operativnu funkciju u nadgledanju infrastrukture i postupanju po incidentima. Tokom 2023.godine, realizovani su brojni programi edukacije, ojačani kadrovski kapaciteti, uvedeni novi alati za zaštitu i monitoring.
Od trenutka formiranja Vladinog CIRTa neutralisane su brojne prijetnje i pokušaji sajber napada na pojedine Vladine servise i portale, tako da ćemo tokom 2024 godine Vladin CIRT dodatno ojačati, kao i ekosistem GSOC-a.
Duže vrijeme se radi na formiranju Agencije za sajber bezbjednost za šta je, po našim informacijama, odabrana lokacija ReSPA-e u Danilovgradu. Kada očekujete da Agencija započne sa radom, imate li okvirno projekciju kadrovskih rješenja i da li će eventualno doći do preklapanja nadležnosti i aktivnosti sa CIRT-om?
U skladu sa Predlogom zakona Agenciju osniva Vlada Crne Gore donošenjem Odluke o osnivanju u roku od 30 dana od dana stupanja na snagu Zakona.
Što se tiče nadležnosti Agencije i Vladinog CIRT-a iste su decidno definisane u Predlogu zakona, kako njihove pojedinačne uloge i nadležnosti, tako i zajedničko djelovanje u pojedinim situacijama, tako da ne može doći do bilo kakvog preklapanja nadležnosti. Podsjetiću vas na činjenicu da je ministarstvo dužno prilikom kreiranja zakonskih tekstova dobaviti mišljenja svih relevantnih institucija, što je i ovom prilikom urađeno.
Nadalje, Prijedlog zakona je usklađen sa novom NIS 2 Direktivom EU i implementacijom istog uzdižemo sajber bezbjednost na znatno visočiji nivo, kako kroz prepoznavanje nivoa incidenata, načina rješavanja incidenata, određivanje kritične infrastrukture, tako i kroz uvođenje sajber krize prvi put u ovoj oblasti, a sa čime smo se suočili i u avgustu prošle godine, kada je rad većine instucija zbog velikog sajber napada bio paralisan.
Sa donošenjem novog Zakona o informacionoj bezbjednosti imaćemo uređen sistem, jasno definisana pravila postupanja, kao i uloge i nadležnosti institucija ključnih u prevenciji i odbrani od sajber napada.
U 2024. godini očekuje nas veliki broj aktivnosti Ministarstva javne uprave koje je dužno uspostaviti Agenciju, stvoriti uslove za rad Agencije, kako u smislu opremanja, obezbjeđivanja finansijskih preduslova, tako i u smislu kadrova. Ministarstvo je već pokrenulo brojne pripremne aktivnosti a vezano i za sam objekat ReSPA, kao i za pripremu prijedloga budžeta Agencije za sajber bezbjednost za 2024. godinu.
Razgovor vodio mr Mitar Radonjić